علت حساسیت دندان به سرما و گرما؛ بررسی علمی نقش اعصاب دندانی

حساسیت دندان به سرما معمولاً نشانه درگیری عاج و تحریک عصب A-delta است، در حالی که حساسیت به گرما اغلب به التهاب پالپ و فعال شدن عصب C مربوط می‌شود و می‌تواند نیاز به درمان ریشه داشته باشد.

حساسیت دندان به سرما و گرما یکی از شایع‌ترین مشکلات دندانپزشکی است که بسیاری از بیماران در مراحل مختلف پوسیدگی یا بیماری‌های لثه تجربه می‌کنند. این حساسیت معمولاً ابتدا با درد ناشی از سرما آغاز می‌شود و در صورت پیشرفت آسیب، گرما باعث درد شدیدتر و ماندگارتر خواهد شد. در این مقاله، علت این پدیده به‌صورت علمی و تخصصی بررسی می‌شود؛ به‌گونه‌ای که هم برای عموم مردم قابل درک باشد و هم برای دندانپزشکان و متخصصین کاربرد بالینی داشته باشد.

ساختار آناتومیک دندان و ارتباط آن با حساسیت

برای درک صحیح حساسیت دندانی، آشنایی با ساختار دندان ضروری است. هر دندان از سه لایه اصلی تشکیل شده است که هر کدام نقش مشخصی در انتقال حس دارند.

✓ مینای دندان

مینا خارجی‌ترین لایه دندان و سخت‌ترین بافت بدن انسان است. این لایه فاقد عصب بوده و تا زمانی که پوسیدگی محدود به مینا باشد، بیمار هیچ‌گونه دردی احساس نمی‌کند.

✓ عاج دندان

عاج در زیر مینا قرار دارد و دارای هزاران توبول میکروسکوپی است که به پالپ متصل می‌شوند. ورود پوسیدگی به این لایه باعث شروع حساسیت دندانی می‌شود.

✓ پالپ دندان

پالپ مرکز حیاتی دندان است و شامل عروق خونی و اعصاب می‌باشد. هرگونه التهاب یا آسیب در این ناحیه منجر به دردهای شدید و گاه ماندگار می‌شود.

چرا دندان خراب ابتدا به سرما حساس می‌شود؟

در مراحل اولیه پوسیدگی، زمانی که عاج درگیر می‌شود، تحریکات سرد باعث حرکت سریع مایع داخل توبول‌های عاجی می‌گردد. این تغییر فشار، اعصاب خاصی را در پالپ تحریک می‌کند که منجر به درد کوتاه‌مدت می‌شود.

نقش فیبرهای عصبی A-delta

فیبرهای عصبی A-delta از نوع میلینه و با هدایت سریع هستند. این اعصاب مسئول ایجاد درد تیز، ناگهانی و کوتاه‌مدت می‌باشند. درد ناشی از سرما که بلافاصله پس از حذف محرک از بین می‌رود، معمولاً به فعالیت این فیبرها مربوط است.

چرا با پیشرفت پوسیدگی، حساسیت به گرما افزایش می‌یابد؟

در صورت پیشرفت پوسیدگی و نزدیک شدن آن به پالپ، التهاب ایجاد می‌شود. در این شرایط، گرما باعث افزایش جریان خون و فشار داخل پالپ شده و درد تشدید می‌شود.

نقش فیبرهای عصبی C

فیبرهای C بدون میلین بوده و هدایت عصبی کندتری دارند. این فیبرها مسئول دردهای عمیق، مبهم و ماندگار هستند. درد ناشی از گرما که حتی پس از حذف محرک باقی می‌ماند، معمولاً نشانه درگیری این نوع عصب و التهاب پالپ است.

ارتباط بیماری‌های لثه با حساسیت دندانی

از دیدگاه پریودنتولوژی، حساسیت دندان همیشه به پوسیدگی مربوط نمی‌شود. تحلیل لثه و از دست رفتن بافت‌های نگهدارنده دندان می‌تواند باعث نمایان شدن ریشه و افزایش حساسیت شود.

تحلیل لثه و نمایان شدن عاج ریشه

در بیماران مبتلا به بیماری‌های پریودنتال، با عقب‌نشینی لثه، لایه محافظ ریشه از بین رفته و عاج حساس در معرض محیط دهان قرار می‌گیرد. در این حالت، حتی بدون پوسیدگی، بیمار دچار حساسیت شدید به سرما و گرما می‌شود.

تفاوت بالینی حساسیت قابل برگشت و غیرقابل برگشت

حساسیت دندانی می‌تواند نشانه یک مشکل خفیف یا علامت آسیب جدی پالپ باشد. تشخیص صحیح این دو حالت نقش تعیین‌کننده‌ای در انتخاب درمان دارد.

✓ حساسیت قابل برگشت

در این حالت درد کوتاه‌مدت، تیز و معمولاً ناشی از سرما است و پس از حذف محرک به‌سرعت از بین می‌رود. درمان‌های ترمیمی محافظه‌کارانه معمولاً کافی هستند.

✓ حساسیت غیرقابل برگشت

درد عمیق، ماندگار و اغلب ناشی از گرما است. این وضعیت معمولاً به درمان ریشه نیاز دارد و تأخیر در درمان می‌تواند منجر به از دست رفتن دندان شود.

اهمیت تشخیص زودهنگام توسط دندانپزشک متخصص

تشخیص دقیق علت حساسیت دندان نیازمند بررسی هم‌زمان پوسیدگی، وضعیت پالپ و سلامت لثه است. مراجعه به بهترین دندانپزشک و به‌ویژه بهترین متخصص پریودنتولوژی در مشهد می‌تواند از پیشرفت آسیب و درمان‌های تهاجمی جلوگیری کند.

جمع‌بندی

حساسیت دندان به سرما و گرما یک هشدار مهم از سوی بدن است. سرما معمولاً نشان‌دهنده درگیری عاج و تحریک عصب A-delta است، در حالی که گرما اغلب به التهاب پالپ و فعال شدن عصب C مربوط می‌شود. توجه به این علائم و مراجعه به دندانپزشک متخصص، به‌ویژه در مراکز تخصصی جراحی لثه و ایمپلنت در مشهد، نقش مهمی در حفظ دندان‌ها دارد.

مقالات توسط دکتر معین تقوی، جراح پریودنتیست و متخصص بیماری‌های لثه بررسی شده‌اند. این اطلاعات فقط برای اهداف آموزشی ارائه شده‌اند و جایگزین توصیه‌های پزشکی حرفه‌ای، تشخیص یا درمان نیستند. همیشه با دندانپزشک، پزشک یا سایر ارائه‌دهندگان مراقبت‌های بهداشتی مجرب مشورت کنید.